Człowiek jest istotą czującą. Czuje ból, głód, pragnienie i przyjemność. Czuje też strach, lęk, złość, pragnienia, entuzjazm i ciekawość, przywiązanie, miłość opiekuńczą, paniczny lęk przed stratą ważnej osoby, smutek i rozpacz, pożądanie seksualne, zakochanie, wstyd, poczucie winy, zazdrość, nienawiść, szczęście, dumę, zachwyt. Historia podstawowych emocji to miliony lat ewolucji. Wpisana jest w nią mądrość natury.
Każdy podstawowy system emocjonalny ma określony cel, czemuś służy w naszym konkretnym życiu, konkretnej sytuacji. Każdy system ma też swoje fizjologiczne, cielesne podłoże. Zostawia ślad w naszym ciele.
Dlaczego zatem natura wyposażyła nas w emocje i uczucia?
Od narodzin do śmierci stajemy przed różnymi wyzwaniami – czasem to jakiś problem, czasami zagrożenie, czasami możliwość realizacji naszych pragnień. Najogólniej mówiąc emocje pozwalają nam odnaleźć się i przystosować w świecie, w którym żyjemy. Skłaniają nas pewnych zachowań, których celem jest odpowiedź na konkretny problem, na konkretne wyzwanie, przed którym stoimy. A nieco bardziej szczegółowo:
- Emocje są dla nas źródłem informacji na temat tego co dla nas jest dobre i bezpieczne, a co nam zagraża.
- Emocje są dla nas źródłem energii – to dzięki nim jesteśmy w stanie się obronić.
- Emocje dają nam też energię, siłę i entuzjazm, żeby realizować nasze pragnienia, dążyć do ważnych dla nas celów.
- Emocje podpowiadają nam co jest dla nas ważne i są podstawą naszej tożsamości oraz osobistego systemu wartości.
- Emocje są spoiwem, które łączy nas z innymi ludźmi – dzięki nim tworzymy trwałe więzi z ważnymi dla nas ludźmi.
- Emocje niosą komunikat o tym co ja sam czuję i co się dzieje z drugą osobą, z którą jesteśmy w relacji.
- Emocje są dla nas informacją, że coś w naszym życiu dzieje się nie najlepiej, że nasze podstawowe pragnienia i potrzeby nie są zaspakajane.
Czy emocje mogą nas mylić?
Czy emocje mogą nas mylić i prowadzić do zachowań, które nam nie służą? Czy mogą nas przytłoczyć i zniewolić? Oczywiście, że tak. Z emocjami jest w pewnym sensie tak jak z uczuciem głodu i pragnienia. Nikt nie wątpi, że są one niezwykle ważne dla naszego zdrowia i codziennego funkcjonowania, co jednak nie wyklucza takich ewentualności jak nałogowe objadanie lub głodzenie się, uzależnienie od alkoholu i innych środków.
Zdrowe oraz niezdrowe nawyki i wzorce emocjonalne
To jak regulujemy i interpretujemy nasze stany emocjonalne zależy od naszego temperamentu oraz od całego naszego dotychczasowego życia. Od wzorców i nawyków, które nabyliśmy w kontaktach z ważnymi dla nas osobami. Umiejętności tych uczymy się przez całe życie od naszych rodziców, rodzeństwa, przyjaciół, nauczycieli czy ostatecznie od naszego psychoterapeuty. Nie jest to nigdy nauka zakończona na zawsze, gdyż każdy okres życiowy stawia przed nami nowe wyzwania i nowe straty, kolejne trudne rozwojowo zadania, od narodzin do końca życia. Nasze świadome umiejętności i nieświadome sposoby radzenia sobie z emocjami to jedna z najważniejszych umiejętności, której uczymy się przez całe życie. To do nich zależy jakość naszego zdrowia emocjonalnego i jakość naszych bliskich relacji.
Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ