W przypadku człowieka emocje oraz bliskie więzi i relacje są ściśle powiązane. Emocje służą nam do adaptacji, czyli optymalnego funkcjonowania i przystosowania się do stale zmieniającej się sytuacji życiowej. W naszym realnym życiu, stale zmieniająca się sytuacja życiowa to prawie zawsze sytuacja relacyjna – z rodzicem, partnerem, dzieckiem, szefem, kolegą z pracy, klientem, z przechodniem czy wyobrażoną postacią w naszej fantazji. Pierwsze zakochanie, rozczarowanie, niespełnione oczekiwania, poczucie krzywdy, rozstanie, smutek, przebaczenie, wdzięczność, miłość.
Naszymi wiodącymi systemami emocjonalnymi są systemy przywiązania i miłości opiekuńczej, czyli systemy, które w istocie swojej mają charakter relacji i więzi. Nasze zasadnicze radości, poczucie sensu jak i główne zagrożenia, złości oraz lęki powiązane są z więzią i relacjami, które układają się w ciągu naszego życia w misterne, bardzo złożone mozaiki emocjonalno-relacyjne. W rzeczywistości emocje ludzkie nie istnieją bez relacji a relacje nie istnieją bez emocji.
Na czym, w dużym uproszczeniu, polega ów związek emocjonalności oraz więzi i relacji
– naszej podstawowej umiejętności regulacji emocji uczymy się w pierwszych latach życia od naszych pierwszych opiekunów – rodziców, może babci, może starszej siostry; regulacja emocji to nasza zdolność do wewnętrznego uspokojenia po emocjonalnym wzburzeniu w odpowiedzi na zagrażającą nam sytuację;
– nikt z nas nie ma “czystej emocjonalności”; naszych nawykowych sposobów reagowania emocjonalnego na różne sytuacje stale uczymy się od kluczowych osób w naszym życiu;
– w swoim rozwoju uwewnętrzniamy i wchłaniamy w siebie zachowania i emocje kluczowych osób w stosunku do nas tworząc swoją relację ze samym sobą, która zawsze naładowana jest określonymi emocjami: jeśli byliśmy/jesteśmy kochani i rozumiani będzie nam łatwiej siebie kochać i rozumieć; jeśli byliśmy krytykowani będziemy nadmiernie krytyczni wobec siebie; jeśli byliśmy zaniedbywani będziemy zaniedbywać siebie i swoje potrzeby;
– w nasze dorosłe relacje wnosimy swoje schematy reagowania emocjonalnego i swoje emocje w stosunku do samego siebie – to od nich zależy jakość i dynamika naszych relacji z bliskimi osobami oraz w pracy;
– w dorosłym życiu głównym, dojrzałym sposobem regulacji emocji jest tzw. mentalizacja, która dzięki zdolności refleksyjnej zastępuje konieczność natychmiastowego i impulsywnego odreagowania każdej emocji; jakość mentalizacji rozwija się w kontekście relacji i więzi; w interakcji z drugą osobą;
– nawet w dojrzałym wieku rozmowa oraz kontakt z zaufaną i rozumiejącą osobą pozostaje ważnym sposobem radzenia sobie z trudnymi uczuciami; psychoterapia opiera się m.in. na tej naturalnej właściwości ludzkich interakcji.
Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ, Kraków