sierpień 2020

Mentalizowanie wydaje się być jedną z najważniejszych ludzkich umiejętności, choć na co dzień nie zastanawiamy się nad nią. Gdy szwankuje mentalizacja, szwankują nasze relacje i nasze emocje – cierpią nasi bliscy lub cierpimy my sami.

Mentalizacja pomaga nam m.in.:

– dokładniej zrozumieć, co dzieje się między ludźmi; zrozumieć nasze intencje i przyczyny zachowań,

– uświadomić sobie swoje emocje, nazwać je, zrozumieć ich przyczynę i cel w danej sytuacji,

– podejmować działania oparte o głębsze zrozumienie tego co ważne dla nas,

– zrozumieć, kim naprawdę jestem, jakie są moje preferencje, moje własne wartości, sens moich wysiłków,

– tworzyć szczęśliwe bliskie relacje oparte o wzajemne zrozumienie,

– dobrze komunikować się z rodziną i bliskimi przyjaciółmi,

– unikać nieporozumień.

– zachować zdrowe, obiektywne i refleksyjne myślenie przez długie lata; chroni nas przed mechanizmami obronnymi, które sprawiają, że zniekształcamy rzeczywistość w taki sposób, że inni o nas myślą: “nie da się z nim normalnie rozmawiać”,

Pomaga nam też:

– regulować własne trudne i obezwładniające emocje, nad którymi nie mamy kontroli,

– lepiej radzić sobie z impulsywną złością,

– lepiej wyrażać zdrową złość i dbać o własne pragnienia,

– być bardziej otwartym w komunikacji,

-lepiej radzić sobie z lękiem oraz stanami depresji i przygnębienia,

– regulować emocje innych osób, które są w trudnej sytuacji,

– zobaczyć związek między emocjami a czynami, co pomoże nam uniknąć destrukcyjnych wzorców myśli i uczuć,

– uniknąć częstych nawrotów epizodów depresyjnych.

Czym jest mentalizacja?

Mentalizacja to typowo ludzka aktywność naszego umysłu, w ramach której próbujemy zrozumieć stany psychiczne i zachowania drugiej osoby oraz swoje własne i odpowiednio zareagować w oparciu o to zrozumienie.

Gdy mentalizujemy, próbujemy interpretować ludzkie zachowania biorąc pod uwagę intencje, potrzeby, pragnienia, uczucia, przekonania, zamiary, przyczyny i różne okoliczności.

Widzimy wtedy więcej tylko zachowanie zewnętrzne. Widzimy to co niewidzialne. Nasz umysł nauczył się w ciągu życia, lepiej lub gorzej, podpowiadać nam co ktoś czuje i myśli, dlaczego to myśli i czuje oraz dlaczego zachowuje się tak, jak się zachowuje. W ten sposób doświadczamy i rozumiemy nasze relacje z innymi i ze samym sobą.

Mentalizacja zazwyczaj jest automatyczna i nieświadoma, ale może też być i świadomym i celowym procesem.

Każdy proces psychoterapii, niezależnie od modelu, jest w istocie nauką zdrowej mentalizacji, w atmosferze zaufania w relacji z terapeutą.

Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ, Kraków

W przypadku człowieka emocje oraz bliskie więzi i relacje są ściśle powiązane. Emocje służą nam do adaptacji, czyli optymalnego funkcjonowania i przystosowania się do stale zmieniającej się sytuacji życiowej. W naszym realnym życiu, stale zmieniająca się sytuacja życiowa to prawie zawsze sytuacja relacyjna – z rodzicem, partnerem, dzieckiem, szefem, kolegą z pracy, klientem, z przechodniem czy wyobrażoną postacią w naszej fantazji. Pierwsze zakochanie, rozczarowanie, niespełnione oczekiwania, poczucie krzywdy, rozstanie, smutek, przebaczenie, wdzięczność, miłość.

Naszymi wiodącymi systemami emocjonalnymi są systemy przywiązania i miłości opiekuńczej, czyli systemy, które w istocie swojej mają charakter relacji i więzi. Nasze zasadnicze radości, poczucie sensu jak i główne zagrożenia, złości oraz lęki powiązane są z więzią i relacjami, które układają się w ciągu naszego życia w misterne, bardzo złożone mozaiki emocjonalno-relacyjne. W rzeczywistości emocje ludzkie nie istnieją bez relacji a relacje nie istnieją bez emocji.

Na czym, w dużym uproszczeniu, polega ów związek emocjonalności oraz więzi i relacji

– naszej podstawowej umiejętności regulacji emocji uczymy się w pierwszych latach życia od naszych pierwszych opiekunów – rodziców, może babci, może starszej siostry; regulacja emocji to nasza zdolność do wewnętrznego uspokojenia po emocjonalnym wzburzeniu w odpowiedzi na zagrażającą nam sytuację;

– nikt z nas nie ma “czystej emocjonalności”; naszych nawykowych sposobów reagowania emocjonalnego na różne sytuacje stale uczymy się od kluczowych osób w naszym życiu;

– w swoim rozwoju uwewnętrzniamy i wchłaniamy w siebie zachowania i emocje kluczowych osób w stosunku do nas tworząc swoją relację ze samym sobą, która zawsze naładowana jest określonymi emocjami: jeśli byliśmy/jesteśmy kochani i rozumiani będzie nam łatwiej siebie kochać i rozumieć; jeśli byliśmy krytykowani będziemy nadmiernie krytyczni wobec siebie; jeśli byliśmy zaniedbywani będziemy zaniedbywać siebie i swoje potrzeby;

– w nasze dorosłe relacje wnosimy swoje schematy reagowania emocjonalnego i swoje emocje w stosunku do samego siebie – to od nich zależy jakość i dynamika naszych relacji z bliskimi osobami oraz w pracy;

– w dorosłym życiu głównym, dojrzałym sposobem regulacji emocji jest tzw. mentalizacja, która dzięki zdolności refleksyjnej zastępuje konieczność natychmiastowego i impulsywnego odreagowania każdej emocji; jakość mentalizacji rozwija się w kontekście relacji i więzi; w interakcji z drugą osobą;

– nawet w dojrzałym wieku rozmowa oraz kontakt z zaufaną i rozumiejącą osobą pozostaje ważnym sposobem radzenia sobie z trudnymi uczuciami; psychoterapia opiera się m.in. na tej naturalnej właściwości ludzkich interakcji.

Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ, Kraków

W popularnych mediach i publikacjach od dawna wiele mówi się o tym jak ważne dla naszego zdrowia i rozwoju jest właściwe odżywianie się oraz ruch i aktywność fizyczna. Dużo mniej mówimy o znaczeniu emocji i bliskich relacji. Tymczasem od jakości i dojrzałości naszych emocji zależy, co oczywiste, nie tylko nasze nasze zdrowie psychiczne, ale i:

• nasze zdrowie fizyczne; coraz więcej badań wskazuje na istotny wpływ naszych emocji na rozwój przewlekłych oraz psychosomatycznych chorób; przewlekłe napięcie mięśniowe, migrenowe bóle głowy, bezsenność, zespół jelita drażliwego, miażdżyca, nadciśnienie, choroby autoimmunologiczne;
• nasze związki i bliskie relacje; niedojrzałość emocjonalna jest głównym powodem rozpadu związków, nietrafionych wyborów partnerów, trwania w szkodliwych relacjach;
• nasza odporność na stres dnia codziennego; to nie obiektywne zagrożenia i groźni przeciwnicy są dziś naszym problemem; to nasza słaba odporność na frustracje, nasz wewnętrzny krytyk, lęk przed zmianą, unikanie wyzwań, unikanie uczuć, nasze sposoby radzenia sobie ze stresem, które nie sprawdzają się we współczesnym, skomplikowanym świecie;

A ponadto:

• nasze relacje i sukcesy w pracy,
• nasze poczucie sensu, zdolność do refleksji,
• pamięć,
• poczucie tożsamości,
• poczucie wartości i pewność siebie,
• rozwój naszej osobowości,nasze szczęście osobiste.

Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ – Emocje, Które Tworzą Autentyczne Życie

Człowiek jest istotą czującą. Czuje ból, głód, pragnienie i przyjemność. Czuje też strach, lęk, złość, pragnienia, entuzjazm i ciekawość, przywiązanie, miłość opiekuńczą, paniczny lęk przed stratą ważnej osoby, smutek i rozpacz, pożądanie seksualne, zakochanie, wstyd, poczucie winy, zazdrość, nienawiść, szczęście, dumę, zachwyt. Historia podstawowych emocji to miliony lat ewolucji. Wpisana jest w nią mądrość natury.

Każdy podstawowy system emocjonalny ma określony cel, czemuś służy w naszym konkretnym życiu, konkretnej sytuacji. Każdy system ma też swoje fizjologiczne, cielesne podłoże. Zostawia ślad w naszym ciele.

Dlaczego zatem natura wyposażyła nas w emocje i uczucia?

Od narodzin do śmierci stajemy przed różnymi wyzwaniami – czasem to jakiś problem, czasami zagrożenie, czasami możliwość realizacji naszych pragnień. Najogólniej mówiąc emocje pozwalają nam odnaleźć się i przystosować w świecie, w którym żyjemy. Skłaniają nas pewnych zachowań, których celem jest odpowiedź na konkretny problem, na konkretne wyzwanie, przed którym stoimy. A nieco bardziej szczegółowo:

1. Emocje są dla nas źródłem informacji na temat tego co dla nas jest dobre i bezpieczne, a co nam zagraża.
2. Emocje są dla nas źródłem energii – to dzięki nim jesteśmy w stanie się obronić.
3. Emocje dają nam też energię, siłę i entuzjazm, żeby realizować nasze pragnienia, dążyć do ważnych dla nas celów.
4. Emocje podpowiadają nam co jest dla nas ważne i są podstawą naszej tożsamości oraz osobistego systemu wartości.
5. Emocje są spoiwem, które łączy nas z innymi ludźmi – dzięki nim tworzymy trwałe więzi z ważnymi dla nas ludźmi.
6. Emocje niosą komunikat o tym co ja sam czuję i co się dzieje z drugą osobą, z którą jesteśmy w relacji.
7. Emocje są dla nas informacją, że coś w naszym życiu dzieje się nie najlepiej, że nasze podstawowe pragnienia i potrzeby nie są zaspakajane.

Czy emocje mogą nas mylić?

Czy emocje mogą nas mylić i prowadzić do zachowań, które nam nie służą? Czy mogą nas przytłoczyć i zniewolić? Oczywiście, że tak. Z emocjami jest w pewnym sensie tak jak z uczuciem głodu i pragnienia. Nikt nie wątpi, że są one niezwykle ważne dla naszego zdrowia i codziennego funkcjonowania, co jednak nie wyklucza takich ewentualności jak nałogowe objadanie lub głodzenie się, uzależnienie od alkoholu i innych środków.

Zdrowe oraz niezdrowe nawyki i wzorce emocjonalne

To jak regulujemy i interpretujemy nasze stany emocjonalne zależy od naszego temperamentu oraz od całego naszego dotychczasowego życia. Od wzorców i nawyków, które nabyliśmy w kontaktach z ważnymi dla nas osobami. Umiejętności tych uczymy się przez całe życie od naszych rodziców, rodzeństwa, przyjaciół, nauczycieli czy ostatecznie od naszego psychoterapeuty. Nie jest to nigdy nauka zakończona na zawsze, gdyż każdy okres życiowy stawia przed nami nowe wyzwania i nowe straty, kolejne trudne rozwojowo zadania, od narodzin do końca życia. Nasze świadome umiejętności i nieświadome sposoby radzenia sobie z emocjami to jedna z najważniejszych umiejętności, której uczymy się przez całe życie. To do nich zależy jakość naszego zdrowia emocjonalnego i jakość naszych bliskich relacji.

Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ