Jeśli cierpisz na tzw. zespół lęku uogólnionego (GAD od: Generalized Anxiety Disorder) to zapewne na co dzień nawiedzają cię uporczywe i niepokojące zmartwienia. Doświadczasz prawdopodobnie również różnych objawów fizycznych, takich jak niepokój, duszność, kołatanie serca, bóle mięśni, pocenie się i bezsenność. Być może towarzyszą ci też inne problemy lękowe, np. fobia społecza. Prawdopodobnie martwisz się, że inni ludzie będą cię postrzegać jako stale zalęknionego i przepełnionego zmartwieniami. Nieleczony GAD obniża twoją jakość życia, nierzadko prowadzi do depresji i może ciągnąć się nami przez wiele lat. Warto zatem podjąć psychoterapię.
Co przyczynia się do rozwoju zespołu lęku uogólnionego?
Istnieje wiele czynników, które mogą być przyczyną lęku uogólnionego. Pewne wrodzone cechy temperamentne mogą sprawiać, że u niektórych osób pod wpływem trudnych i niekorzystnych wydarzeń w dzieciństwie i okresie młodzieńczym rozwinie się jakiś typ zaburzeń lękowych. Te niekorzystne zdarzenia to wczesne doświadczenia z dzieciństwa, takie jak utrata rodzica, choroba rodzica, wczesne choroby dziecka, hospitalizacje i separacje od matki, częste poczucie potrzeby pocieszenia i ochrony chorego rodzica, separacja/rozwód rodziców, rodzicielska nadopiekuńczość, nadmierna kontrola i zakazy, nadmierne wymagania i oczekiwanie wobec dziecka, przemoc fizyczna lub emocjonalna, wychowanie w przeświadczeniu, że świat jest niebezpieczny, traumatyczne lub bardzo trudne wydarzenia w szkole lub w relacjach z rówieśnikami i inne.
Wszystkie te wydarzenia mają wpływ m.in. na to co jest postrzegane przez nas jako trudne i zagrażające, mają wpływ na to jak dziś postrzegamy inne osoby w relacji do nas i jak widzimy i przeżywamy siebie w relacji z innymi. Pod wpływem tych wydarzeń możemy nauczyć się takich sposobów radzenia z trudnymi emocjami, które nam nie służą w dorosłym życiu, szczególnie jeśli będzie to jakaś strategia unikania.
Nie bez znaczenia są również ostatnie życiowe stresy, nierealistyczne oczekiwania wobec siebie i innych, konflikty w związkach, używanie alkoholu lub kofeiny, słabe umiejętności radzenia sobie ze stresem. Bezsenność dodatkowo może wzmagać poczucie niepokoju tworząc swego rodzaju błędne koło.
Badania wskazują, że poziom lęku w całej populacji wzrasta w ciągu ostatnich 50 lat. Czym może być to spowodowane? Być może wpływ na to ma osłabienie więzi społecznych i poczucia wspólnoty, nierealistyczne i wygórowane przez media oczekiwania co do tego, jak powinno wyglądać udane życie, zbytnia pobłażliwość rodziców a tym samym mniejsza odporność na frustrację i porażkę oraz inne czynniki społeczne i kulturowe.
Jak obraz siebie i innych wpływa na rozwój zespołu lęku uogólnionego?
Osoby niespokojne są nękane strumieniem emocji i myśli, które jeszcze bardziej zwiększają ich lęk: „Ludzie widzą, że jestem niespokojny”. Źle myślą o mnie. Tylko ja mam z tym problem. Nie mogę znieść tego, że jestem niemile widziany. To okropne, że tak może się stać.” Wielu ludzi z GAD ma niekończący się strumień zmartwień, który zaczyna się od „Co jeśli?” Typowe myśli i emocje tego typu to: „Co jeśli stracę kontrolę nad sobą, oszaleję, zrobię z siebie głupca?” Mogą też martwić się o swoje zmartwienia, na przykład: „Muszę natychmiast pozbyć się tego zmartwienia [obsesji, zachowania, itp.]”. “Na pewno mi się nie uda. Moje zmartwienie wymknęło się spod kontroli i oszaleję. Nigdy nie powinienem się martwić.” Osoby chronicznie zamartwiające się często mają mieszane uczucia co do swoich zmartwień. Z jednej strony wierzą, że ich zmartwienie przygotowuje ich i chroni przed zagrożeniem. Ale z drugiej strony wierzą, że ich zmartwienia sprawią, że będą chorzy i że muszą całkowicie przestać się martwić. Bywa, że są również bardzo nietolerancyjni wobec własnej niepewności, często wierząc, że jeśli nie wiedzą czegoś na pewno, to źle się to skończy. Ludzie, którzy są niespokojni, mają tendencję do przewidywania najgorszego, oczekują, że nie będą w stanie poradzić sobie ze stresem i domagają się pewności w niepewnym świecie. Jeżeli ty jesteś osobą zamartwiającą się, możesz mieć trudność, aby żyć w teraźniejszości i cieszyć się swoim życiem. Ciągle szukasz odpowiedzi, których możesz nigdy nie uzyskać.
Czy zespół lęku uogólnionego może przyjmować różne postaci?
Ludzie z GAD są zaniepokojeni sprawami, które są osobiście istotne dla ich obaw. W zależności od twojej historii, możesz się martwić, że zostaniesz odrzucony, popełnisz błędy, nie osiągniesz sukcesu, zachorujesz lub zostaniesz porzucony. Co więcej, możesz unikać sytuacji, które cię niepokoją. Możesz też próbować zrekompensować swój niepokój, starając się nadmiernie kontrolować życie swoje lub twoich bliskich, zbytnio martwiąc się o akceptację lub usilnie starając się być doskonałym. Indywidualne troski i styl radzenia sobie z lękiem mogą więc sprawić, że będziesz bardziej podatny na lęk.
W jaki sposób terapia może być pomocna?
Psychoterapia może przyjąć różne postaci. Może mieć charakter bardziej wsparciowy (żeby lepiej się poczuć) albo bardziej nastawiona na eksplorację i trwałą zmianę wewnętrzną (żeby zmienić nawykowe i mało skuteczne mechanizmy radzenia sobie). Zależy to m.in. od ciężkości objawów oraz tego, które z twoich nawykowych sposobów radzenia sobie z trudnościami przyczyniają się do powstawania objawów. Zależy to też od twojej decyzji i gotowości do podjęcia pracy na sobą.
Zygmunt Gruntkowski, Gabinet Psychoterapii EKTAZ, Kraków